Verpleegkundig specialist geriatrie Els Steeman en hoofdverpleegkundige Kristy Van Moeseke zetten zich al jarenlang in voor patiënten met dementie en hun families. “Telkens weer merken we dat mensen er heel weinig over weten.” Bij dezen een poging om dat te verbeteren.
“Weet jij al dat ze kinder- en jeugdpsychiatrie Tilia gaan platgooien om er duivenhokken te zetten?”, zegt Kristy terwijl ik een foto neem. Verbaasd kijk ik op. “Die duiven zijn voor de patiënten van de PAAZ”, houdt ze vol. Els valt haar bij: “Hoe kan je dat nu niet weten?” Even ben ik totaal in de war. En dan komt de aap uit de mouw. “Nu weet je hoe het voelt om dementie te hebben”, lachen ze. Als het op dementie aankomt, zitten Kristy en Els vol trucjes en tips.
Heel creatief
Els Steeman kreeg haar passie voor verpleegkunde en ouderenzorg al op jonge leeftijd te pakken. “Mijn overgrootmoeder had dementie en was op een gegeven moment opgenomen in het ziekenhuis. Daar waren nog patiënten met dementie. Ik vond het ongelofelijk boeiend om hun gedrag te zien. Het zijn mensen die in een andere leefwereld zitten. Je moet zoeken om er nog contact mee te krijgen. Dat is mij blijven boeien. We moeten soms heel creatief zijn.”
Na haar studies startte Els 21 jaar geleden haar carrière bij het toenmalige AZ Nikolaas. Vandaag werkt ze als verpleegkundig specialist bij het Geriatrisch Supportteam. Deze experten kunnen erbij worden gevraagd als op een gewone verblijfsafdeling een patiënt van 75+ of iemand met een geriatrisch risicoprofiel wordt opgenomen. Zij werken ook in het Geriatrisch Dagziekenhuis.
Verplaatsen in hun leefwereld
Kristy Van Moeseke is een van onze nieuwste aanwinsten. In juni startte zij als hoofdverpleegkundige bij Psychogeriatrie De Waaier in Beveren. Alle patiënten van De Waaier hebben dementie en vertonen moeilijk begrijpbaar gedrag. “Ik heb altijd gewerkt in de ouderenzorg met personen met dementie omdat mijn hart daar lag”, vertelt Kristy.
“Die aantrekkingskracht was er gewoon… om met die mensen op pad te gaan, mij te kunnen verplaatsen in hun leefwereld. Ik vond het boeiend om te zoeken naar wat ze wel nog kunnen. Want het is niet omdat je dementie hebt dat je niets meer kan. Voor wat niet goed lukt, zoeken we oplossingen. Ik vind het belangrijk om de patiënten nog zoveel mogelijk mens te laten zijn.”
"Als je hen serieus neemt en de rust herstelt,
kan je dat rustmoment gebruiken
om terug contact te maken." - Els
Deze 6 tips en handvaten kunnen daar zeker bij helpen:
1. Probeer het te begrijpen
Els: “Je goed informeren is enorm belangrijk. Weten wat dementie is en wat het doet met iemand, helpt om er beter mee om te gaan. Probeer het gedrag dus zo goed mogelijk te begrijpen. Eind oktober opent de stad Sint-Niklaas trouwens een inloophuis dementie. Je kan ook gratis beroep doen op een dementiecoach. Die komt maximaal tien keer aan huis om je wegwijs te maken.”
Kristy: “Bij personen met dementie is het belangrijk om te blijven zoeken naar wat iemand wil zeggen. Dat blijkt bij velen moeilijk te zijn. Tegelijk vinden we het bijvoorbeeld bij kinderen heel vanzelfsprekend dat we zoeken naar wat ze ons proberen te vertellen. Als een baby weent, zoek je uit waarom. Maar als iemand met dementie huilt, is dat precies te lastig. Want dat is toch wel een volwassene zeker. Toch is het ook voor hen cruciaal.
Dat doet me denken aan een patiënt die voortdurend begon te roepen. Na verloop van tijd kregen we door dat hij zo probeerde te zeggen dat hij naar het toilet moest. Toen stopte het. Zodra het gedrag beter wordt begrepen, wordt het beter hanteerbaar en verdwijnt het.”
2. Neem de patiënt altijd serieus
Els: “Voor de families is het vaak lastig om goed te reageren op wanen, hallucinaties en angsten. Zij gaan er dikwijls tegenin. Doe dat vooral niet. In de beleving van de patiënt is het immers echt. Als je hen niet gelooft, worden ze onrustig. Ik zeg vaak dat ik geloof dat ze het zien, maar dat ik het ambetant vind dat ik het niet zie. Door hen te geloven en verder vragen te stellen, worden ze rustig.”
Kristy: “Ik heb ooit in het woonzorgcentrum een bewoonster gehad die overal, in de pompbak en in de douche, zwarte mannen zag. In het begin zei iedereen: ‘Dat kan niet’. Nadat ik er met haar over in gesprek ging, heb ik een andere kamer geregeld. Toen was het gedaan. Als er voor hen met die kamer iets mis is, is er iets mis.”
3. Blijf zoeken naar contact
Kristy: “Ik herinner me ook een patiënte die aliens zag. Ze vertelde me dat de aliens in haar benen prikten. Daar had ze last van. ‘Niemand gelooft mij’, zei ze. Ik antwoordde dat ik haar wel geloofde en vroeg wat ze voelde. Ik liet haar vertellen, maar ben op een gegeven moment van onderwerp veranderd. Ik wou uitzoeken wie zij eigenlijk was. Bleek dat zij naaister was en heel veel jassen had gemaakt. Heel gepassioneerd vertelde ze over wat ze had gemaakt, voor haar kinderen en voor de trouw van haar zus. Zo kon ik toch contact met haar maken.”
Els: “Als je hen serieus neemt en de rust herstelt, kan je dat rustmoment gebruiken om terug contact te maken. Het voordeel van dementie is dat je hen heel snel kan afleiden.”
Kristy: “Vraag bijvoorbeeld naar de foto’s die er hangen. Of laat hen vertellen over hun kinderen. Als je koffie brengt, kan je hen vragen naar hoe zij vroeger koffie zetten. Dan beginnen ze te vertellen over ketels en filters.” (lacht)
4. Breng voldoende structuur aan
Els: “Structuur is ongelofelijk belangrijk. Mensen met dementie die alleen wonen, verbeteren vaak als ze naar een woonzorgcentrum gaan.”
Kristy: “Dat klopt, ja. Daar krijgen ze elke dag om acht uur eten. Alles verloopt er volgens een vast stramien: opstaan, wassen, eten enzoverder.”
Els: “Al wat geen structuur is, vraagt energie. Als jij hen die structuur geeft, hebben zij minder denkwerk nodig. Hulp aan huis zijn bijvoorbeeld best dezelfde mensen op vaste dagen. Dagopvang kan ook veel betekenen. Het is meestal een moeilijke stap om te zetten, zowel voor de persoon zelf als voor de familie. Toch voelen ze daar vaak dat ze zich nog nuttig kunnen maken. Ik hoorde ooit van een patiënt dat hij er heel graag naartoe ging omdat hij er onder gelijken was.”
"Families schakelen wel vaker te laat hulp in
omdat ze worden geconfronteerd
met schuldgevoelens." - Kristy
5. Zet hulpmiddelen en dementiehacks in
Els: “Bij mensen die nog thuis wonen, ligt dikwijls een agenda waarin staat wie wanneer langs zal komen. Pillendozen helpen ook om hun medicatie al op voorhand klaar te leggen.”
Kristy: “Vaak hebben ze grote klokken waarop naast de tijd ook de dag en de datum staat. Er bestaan zelfs programmeerbare klokken die vertellen hoe laat het is. Die kan je laten zeggen: ‘Het is twee uur, tijd voor koffie’.”
Els: “In de realityserie Restaurant Misverstand nemen ze foto’s van hoe de tafels gedekt moeten worden. De personen met jongdementie die daar werken, bootsen die na. Voor hen is dat makkelijker. Ik zie ook wel vaker dat op de kasten wordt vermeld wat waar moet staan. Post-its hangen, helpt ook.”
De laatste jaren komen steeds meer oplossingen voor personen met dementie op de markt. Op deze website staat een mooi overzicht. Daarnaast raadt Els de Eerste Hulp Bij Denken-doos aan.
6. Praat erover en zoek tijdig hulp
Kristy: “Zorgen voor iemand met dementie kan zwaar zijn. Praten over de moeilijkheden, is belangrijk. Neem bijvoorbeeld je huisarts of hulpverleners in vertrouwen. Ik merk vaker dat families te laat hulp inschakelen omdat ze worden geconfronteerd met schuldgevoelens. Meestal hebben ze beloofd om ervoor te blijven zorgen, maar lukt dat niet meer. Voor hen voelt het alsof ze hun geliefde in de steek laten.
Onlangs sprak ik nog met een vrouw die zorgt voor haar man. Hij heeft dementie en vertoonde onwelvoeglijk gedrag. Daar had ze het heel moeilijk mee. Ze zei me dat ze overwoog om een kortverblijf te organiseren. Maar eigenlijk vertelde ze me dat ze het niet meer aankon. Ze was beschaamd om toe te geven dat zij niet meer voor hem kon zorgen.”
Els: “Ik denk dat het belangrijk is om te erkennen dat het perfect normaal is dat het op een gegeven moment niet meer gaat. Zowel hulpverleners als de omgeving kunnen daarin ondersteunen. Uiteindelijk ben je zelf ook maar een mens. In Sint-Niklaas is er trouwens een Praatcafé Dementie. Praten met lotgenoten kan deugd doen.”
Kristy: “Mensen moeten er inderdaad eigenlijk al op voorhand over kunnen praten. Zoek dus niet alleen hulp voor de patiënt, maar ook voor jezelf.”
Zin om je verder te verdiepen in dementie? Kristy zoekt nog nieuwe aanwinsten voor haar team bij Psychogeriatrie De Waaier. Ontdek de troeven van Geriatrie en alle vacatures.
Meer verhalen:
- Zorgkundige Eline werkt bij Psychogeriatrie: "Al echtpaar herenigd"
- Ergotherapeute Els deelt tips om valpartijen te vermijden
- Hoofdverpleegkundige Greet ruilde woonzorgcentrum in voor afdeling Geriatrie
- Sara en Joris werken én studeren: "Aanrader voor pasafgestudeerden"
